Reha Eşîra Zorbaşî (Sobaşî – Subaşî)
Çîroka malbatekê ku li ser rûmet û hevgirtinê hatiye avakirin, ji gelên kevnar ên Zagrosê heta Anatoliyê.
“Yê ku rabirdûya xwe nizanibe, nikare pêşeroja xwe diyar bike.”
Pêşgotin
Armanca van rêzan ne eşîretî, ne cudakarî û ne jî tekezkirina li ser koka etnîkî ye, lê belê gihandina zanîn û tecrubeya ku ji aliyê mezinên me ve emanet hatiye, ji nifşên pêşerojê re ye, bi mirov re di navendê de. Bi rêzgirtineke bêsînor ji bo her reng, nijad, koka etnîkî, ol, ziman û baweriyê; em bi dilnizmî hewl didin ku ev mîrate tomar bikin.
Eşîra Neder û Reha Loran
Di Şerefnameyê de, ku ji aliyê dîroknasê Kurd Şerefxanê Bidlîsî ve di sala 1597an de hatiye nivîsîn, navê eşîra Neder ku eşîra me girêdayî wê ye, di nav eşîrên “Loran” de derbas dibe. Mensûbiyeta “Neder” jî li ser kêla gora bav û kalê me yê herî mezin li Norşînê, Halil Axa, hatiye tomarkirin.
Lorên rastîn; ji Lulubiyan, yek ji gelên kevnar ên çiyayên Zagrosê, tên û ji eşîrên di bin eşîrên Cengrewî û Otrî de pêk dihatin. Neder yek ji hivdeh eşîrên girêdayî eşîra Cengrewî bû.
Rêwîtiya Me
- B.Z. — Serdemên Kevnar
Gelên Kevnar ên Zagrosê
Bav û kalên Loran ji Lulubiyan, yek ji gelên kevnar ên çiyayên Zagrosê, tên. Ev cografya, yek ji wargehên herî kevn e ku mirovahî lê derbasî jiyana bicihbûyî bûye.
- 1155 – 1597
Loristana Biçûk (Dewleta Loran)
Eşîrên Cengrewî û Otrî ji Zagrosê dadikevin û herêmê digirin; Şucaeddînê Hurşidî serxwebûna xwe ragihîne û Atabegiyê damezrîne. Bi salan Loristan ji aliyê rêvebirên eşîra Cengrewî ve hat birêvebirin.
- 1534 – 1623
Bexda û Bekir Paşa
Dema ku Bexda di bin desthilatdariya Osmanî de bû, bav û kalê me yê mezin Bekir Paşa parêzvaniya bajêr girt ser xwe. Ji ber ku di şer de ewlehiya bajêr dida û di aştiyê de bac berhev dikir, sernavê “Subaşî” jê re hat dayîn — çavkaniya navê malbata me ya îroyîn.
- 1623
Bihaya Rûmetê
Bekir Paşa, tevî her cure zext û ferzkirinê, tu carî dest ji rûmeta xwe bernedan. Heft rojan li hember îşkenceyên giran serî netewand û ji bo bawerî û rûmeta xwe berxwedan; mîrateyek qehremanî ji malbata xwe re hişt.
- Koç
Penaberî li Anatoliyê
Piştî van bûyeran, endamên malbatê yên ku sax man pêşî li Riha (Sêwreg, Wêranşar), paşê li gundê Sînan li nêzîkî Êlihê li ber Dîclê bi cih bûn. Ew bi têkoşîna ku ji bo parastina rûmeta xwe dan tên bîranîn.
- Norşîn (Gûroymak)
Halil Axa û Rehên Nû
Halil Axa û xizmên wî, bi rêya Xelatê, li taxa Erentepe (Taxarez) ya Norşînê bi cih bûn. Îro Subaşiyên Norşînê hemû xwe digihînin Halil Axa, ji heman bav û kalî tên.
Çîroka Sernavê “Subaşî”
Bekir Paşa ji nav siwarên kapikulu yên ku ji ewlehiya hundir û derve ya Bexdayê berpirsiyar bûn hat hilbijartin; di dema şer de bajêr diparast û di dema aştiyê de bac berhev dikir. Ji ber vê wezîfeyê, sernavê “Subaşî” bi Osmanî jê re hat dayîn. Her wiha tê gotin ku eşîr berê bi navê “Zorbaşî” dihat naskirin — navekî bi koka kurdî ku ji peyvên “zor” (gelek) û “başî” (qencî) pêk tê.
Paşnavên ji Nifşa Halil Axa
Îro malbata me di bin paşnavên jêrîn de, bi rêza alfabetîk, jiyana xwe didomîne. Bi tikandina paşnavekî, hûn dikarin kesên ji wê nifşê bibînin.
Ji bo hûragahiyan li paşnavekî bitikîne
Ev mîrate îro — wek ku di armanca Weqfa Subaşî de hatiye diyarkirin — bi daxwaza ku navê “malbata Subaşî” heta hetayê bê jiyandin û yekîtiya malbatê bê xurtkirin, ber bi pêşerojê ve tê birin.